الشيخ محمد علي الگرامي القمي (مترجم: بصيرى)

196

منطق مقارن (فارسى)

الاشراق " و رازى در " شرح مطالع " و تفتازانى در " تهذيب " و پاره‌اى از آنها از من و پاره‌اى ديگر در كلمات بعضى از غربيان ، مانند دكارت فرانسوى آمده است . دكارت « 1 » به آنچه كه در اين مورد ارائه داده بود ، مىباليد و غربيان نيز او را از اين جهت تكريم ميكنند . يكى از غربيان متاخر « 2 » دستور دوم را از دكارت يا منطقيان اسلامى گرفته و آن را اساس انديشه منطقى خود قرار داده و به همين جهت خود را " آتوميست " ناميده است لكن اين دستور قطعا كافى نيست زيرا به صرف تحليل مشكل به اجزاء كوچكتر ، مجهول ما حل نمىشود ، بلكه بناچار بايد اجزاء را با هم مرتبط نموده و آنها را با هم جمع كنيم تا از همه آنها مطلوب اول ما بدست آيد . مطلب ديگر اينكه رعايت دستورات اخلاقى در تحصيل علوم كمال تاثير را دارد . در قرآن كريم آمده است كه " إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً " اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ " . دستورات اخلاقى را در كتب مربوط به آداب المتعلمين و شيوه دانش‌آموزى ذكر كرده‌اند كه بايد به آنها مراجعه نمود . اگر در رواياتى هم كه در اول همين كتاب و يا به ساير روايات مربوطه كه در جلد اول و دوم

--> ( 1 ) - فيلسوف رياضى فيزيكى فرانسوى 1650 - 1596 م - خلاصه سخن وى دراين‌باره چنين است : محصل بايد حتما طريقه تحصيل را بداند و طريقى را كه من با دقت بدست آورده‌ام رعايت 4 دستور است : 1 - هيچ چيزى را به عنوان حقيقت نپذيريد مگر اينكه قطعى و واضح باشد . 2 - مطلوب مشكل خود را تا حد ممكن به اجزاء فراوان تحليل كنيد . 3 - افكار خود را از ساده‌ترين امور مرتب نموده و بعد آنها را جمع بندى كرده و تركيب نمائيد 4 - همه امور و مسائل را بهنگام تحليل مشكل در نظر داشته دقت كنيد كه هيچكدام از نظر دور نمانند . ( 2 ) - راسل انگليسى .